maderne / crítica literaria e teatral... E POLÍTICA

un espazo para partillar críticas, comentarios, reseñas e outros documentos sobre literatura, teatro, arte, cultura..., POLÍTICA, amenizado por MV García

reproducidas na lingua en que foron escritas, sen máis


lunes, 27 de junio de 2016

Voaxa e Carmín, un texto de Esther F. Carrodeguas sobre as Dúas Marías de Santiago de Compostela


As dúas Marías

O espectáculo da dignidade

Manuel F. Vieites


Nalgún dos magníficos estudos en que constrúe a historia do movemento anarquista no país (A CNT na Galiza, Laiovento, 1994), Dionisio Pereira conta que o Centro de Estudios Sociales Germinal da Coruña, chegou a ter, por volta de 1936, unha biblioteca con máis de 8.000 volumes, entre os que destacaban títulos como La conquista del pan (1892), do que era autor Piotr Koprotkin, científico e naturalista ruso que detestaba a estirpe na que nacera, a da nobreza latifundista que a primeiros do século vinte mantiña bens e propiedades grazas ao traballo dos servos, palabra que naquel país era sinónimo de escravo. Aquela biblioteca, coma outras, foi queimada, como se queimaban na Alemaña nazi, cando o golpe de estado de Francisco Franco desatou a barbarie.
 
Maruxa (1898-1980) e Coralia (1814-1983) eran dúas mozas de Compostela, fillas do zapateiro Arturo Fandiño e da costureira Consuelo Ricart, como tamén o eran Manuel, Alfonso e Antonio, militantes coma o pai da CNT.  Encarna Otero ten escrito que adoitaban pasear polas rúas da cidade vella, lucindo os vestidos que elas mesmas facían, e naquela época de tantas esperanzas, acompañadas de Sarita, a terceira María, que morreu nova. Pero cando se desatou a barbarie, as bestas vencedoras non só queimaron libros; tamén cometeron miles de asasinatos e perseguiron sen tregua a todas aquelas persoas sobre as que se formulase a máis mínima sospeita de colaboración ou simpatía republicana. E así perdemos a Ánxel Casal Gosende, a Camilo Díaz Baliño ou a Xaime Quintanilla, e un longo e anónimo etcétera, lembra Encarna Otero, que cómpre aínda recuperar, a pesar da desmemoria da dita Academia Galega, digo eu.
 
Nese contexto de represión, de interminables noites de pedra, de berros e silencios, e de hordas falanxistas con sede de sangue dominando as rúas, hai que situar este texto de Esther F. Carrodeguas, Voaxa e Carmín, co que obtén en 2015 o Premio Abrente de textos dramáticos, e que nos chega agora da man de Difusora,  acompañado dun prólogo de Fabrice Corrons e dun epílogo de Encarna Otero. Un texto que acerta cando foxe da mirada histórica e aposta por unha recreación da peripecia vital das dúas mulleres en clave máis humana e universal, máis atenta aos valores que acubilla a experiencia e a presenza.
 
Michel Foucault ten explicado (Folie et déraison, 1961; Surveiller e punir, 1975), como a sociedade establece unha disxuntiva entre o que considera normal e o que se afasta da norma, e neste caso tamén distingue entre o que é permisible e o que non, sinalando o que debe ser illado e recluído. Pois como ten explicado Giles Deleuze (Qu'est-ce que la philosophie?, 1991), prodúcese unha transición entre a sociedade disciplinaria e a sociedade de control, cando o espectáculo punitivo desaparece da esfera e da ollada pública (fusílase de noite, contra unha parede, cabo dunha gabia), para deixar espazo a un mecanismo moito máis eficaz: aceptar a submisión, o illamento e a reclusión, a causa do medo, do pánico, do terror.
 
Contra eses mecanismos de control social acaban por rebelarse Maruxa e Coralia cando deciden volver ás rúas, pero non como as mociñas de cando Compostela respiraba liberdade, senón na súa condición de suxeito que son se deixa construír (e recluír) polos outros, senón que se afirma publicamente pois nesa afirmación, nesa recuperación do espectáculo da diferenza e da diverxencia (que diría Derrida), por ser rechamante, o suxeito paseaba e mostraba a súa dignidade, convertido en símbolo dos efectos da represión. Fose un mecanismo de defensa, fose un indicio evidente de tolemia, ou ao mellor unha máscara sabiamente construída, o paseo das Marías, como recrea este texto, non deixaba de ser un exercicio de lucidez nunha sociedade enferma, a franquista. Lembranza viva da barbarie máis infame, que aínda hoxe permanece agochada, grazas aos máis.

Performance

En 1964 a artista conceptual Joko Ono realizaba no Yamaichi Concert Hall, de Kyoto, Xapón, a presentación escénica titulada Cut Piece, na que pedía ao público que cortase coas tesoiras que puxera cabo dela, o vestido que levaba posto. Pouco a pouco o corpo feminino aparecía nu, sen a protección da roupa, dispoñible, desvalido. Unha maneira de denunciar os roles que a tradición oriental e occidental concede ás mulleres, e as maneiras en que os homes exercen un poder bruto e unha violencia ancestral. Con ela, habería que citar a presenza posterior do pintor José Pérez Ocaña paseando a súa diverxenia pola rancia rambla barcelonesa nos primeiros setenta, para espanto da burguesía local. Volver visible o silencio.

Salvando as distancias que queiramos establecer, cabería analizar o paseo das Marías atendendo ás claves da presentación ou da acción escénica, pois esa presenza na rúa, que para elas era un acto cotiá, aínda que cun ton ritual, no contexto da época era unha acción extracotiá da que emerxía con forza o concepto de persoa escénica, esa que se sitúa no contexto da presentación ou da acción establecendo con claridade que a mesma se debe entender como un xogo de roles. E nese xogo de roles as dúas irmás atoparon unha maneira de presentarse ante a sociedade e lembrarlle o que eran: dúas vítimas da represión, da violencia e da barbarie. Unha maneira de dicirlle aos seus propios violadores: non esquecemos. Dúas pioneiras, dúas precursoras. Quen o soubese daquela!

No hay comentarios: