maderne / crítica literaria e teatral... E POLÍTICA

un espazo para partillar críticas, comentarios, reseñas e outros documentos sobre literatura, teatro, arte, cultura..., amenizado por Manuel F. Vieites




domingo, 15 de septiembre de 2013

Puro teatro? Contra os excesos lingüísticos de xornalistas mediáticos



Puro teatro?
Por falar con propiedade
MV García

De Faro da Cultura, en Faro de Vigo

A finais do pasado mes de agosto unha coñecida xornalista, condutora dun faladoiro televisivo de moito rumbo, diante do curso imposible que toma a actualidade a causa de tantos escándalos, duns poucos por certo, publicaba un traballo na prensa no que lamentaba a “pamema teatral” (sic.) da clase política, argumentando, ademais, que a tal clase, máis ben un sector da mesma, diría eu, tería convertido a política nun “xogo de representación” en tempo real, non diferido. Velaí temos formulacións, metáforas, símiles, que se adoitan utilizar con excesiva frecuencia, malia que ese poderoso tropo careza de toda xustificación.

Certo é que na canción máis famosa da vocalista cubana Lupe Victoria Yoli Raymond, coñecida como La Lupe, escrita por Tite Curet Alonso, “Puro teatro”, a vida é presentada coma unha actuación teatral, pois a letra fai referencia a un simulacro estudado, a unha falsidade ben ensaiada, no que a persoa que habita o mundo real opta por mentir e finxir coma se estivese nun escenario, e, en consecuencia, actuando. A vida, certamente, é un xogo de roles, que se poden desempeñar de formas moi diversas, tamén desde a falsidade e o engano, e hai persoas que arman simulacros para conseguir que aquilo que fan e din se tome por verdadeiro cando en realidade é falso, e por iso en tantas ocasións as caretas non duran moito tempo, ou si. Pero iso non é teatro, porque se sitúa no eido da conduta; máis ben estamos ante un xogo perverso e grotesco de roles.

Ese “puro teatro” ao que fai referencia a cantiga que xamais cantou Celia Cruz, pouco ten que ver con esa arte, que parte, precisamente, da capacidade do ser humano de desempeñar todo tipo de roles e que conforma o que se denomina expresión dramática, é dicir, a acción desde o rol. Pois o teatro é unha arte escénica que, como tal, se sustenta, como dixeran Peter Brook ou Jerzy Grotowski, no principio de que unha persoa asume o rol de actor e outra o rol de espectador. Mais iso implica, como sinalara Vsevolod Meyerhold, establecer unha convención entre as partes, razón pola que ningún espectador sobe ao escenario cando Otelo decide rematar coa vida de Desdémona, pois saben, os espectadores, que se trata dunha ficción escénica. Claro que para Otelo, a persoa que habita en Venecia, a súa vida e os seus problemas, a dúbida terrible que o consome, non son ningunha ficción, mentres que si o son para o actor que o encarna. A súa arte, a do actor, consiste en conciliar ambas visións e posicións de maneira que ambos procesos, o da expresión dramática (a vida) e o da expresión teatral (a arte) se conxuguen de forma harmónica.

O teatro, como acontece con outras artes escénicas, consiste en crear universos de ficción nun espazo que definimos e aceptamos como escena, mais non en articular, no ámbito do cotiá, mentiras, simulacros ou finximentos, nin substituír o real por falsidades non diferidas. Velaí a gran diferenza entre un actor e un (mal) político. Os políticos tratan co real, e atendendo á etimoloxía da palabra, deberían buscar a mellor maneira de atender o ben común e os asuntos da república, é dicir, da cousa pública. Por iso, polo ben do teatro, e por respecto ás súas moitas xentes, e ao seu traballo enorme, bo sería comezar a falar con propiedade, e dicir teatro cando falamos dunha arte escénica, e botar man do dicionario ao falarmos de política, pois neste último caso sobran palabras e non debemos ter medo a utilizar o dicionario. Ou é diso do que temos medo, das palabras?

Por Hecuba!

Tal vez un dos máis fermosos pasaxes que poidamos atopar en Hamlet, sexa aquel contido no acto segundo, escena segunda, onde o príncipe de Dinamarca mostra a súa admiración por un actor capaz de transformar de maneira radical a súa expresión, compostura, e conduta, ao falar de Hécuba. Poucos fragmentos da literatura teñen expresado de forma máis fermosa a grandeza que contén o oficio do actor ou da actriz. Porén, quen chora, quen muda e demuda a expresión, non é o actor, senón o personaxe, aquel que sabe de Hécuba, de Priamo, aquel que lamenta a destrución total de Troia.

Para o actor é unha ficción, mais para o personaxe non, e por iso mesmo o oficio do actor consiste en ser e non ser ao mesmo tempo, como ben explicou Denis Diderot no seu magnífico estudo O paradoxo sobre o actor. En efecto o actor debe deixar que o personaxe sexa libre para que o mundo dramático poida ser, pero, ao mesmo tempo, debe manter un férreo control sobre o personaxe para que ese mundo dramático nunca deixe de ser unha ficción. Velaí un oficio de titáns, que nada ten que ver coa política, por fortuna. “And all for nothing!” exclamaba o príncipe en Elsinor.


Oh, what a rogue and peasant slave am I!
Is it not monstrous that this player here,
But in a fiction, in a dream of passion,
Could force his soul so to his own conceit
That from her working all his visage wanned,
Tears in his eyes, distraction in his aspect,
A broken voice, and his whole function suiting
With forms to his conceit? And all for nothing—
For Hecuba!
What’s Hecuba to him or he to Hecuba
That he should weep for her? What would he do
Had he the motive and the cue for passion
That I have? He would drown the stage with tears
And cleave the general ear with horrid speech,
Make mad the guilty and appall the free,
 

No hay comentarios: