maderne / crítica literaria e teatral... E POLÍTICA

un espazo para partillar críticas, comentarios, reseñas e outros documentos sobre literatura, teatro, arte, cultura..., amenizado por Manuel F. Vieites




jueves, 19 de abril de 2012

Un crime chamado María


Palabras últimas de Jalisco

Ás voltas con crimes vellos

MF Vieites

Jalisco é un dos estados federados que conforman a República de México. Tamén era o alcume con que se fixo célebre José García Peña, aquel home que un día axitou para sempre a vida tranquila dunha pequena aldea das Mariñas dos condes, acabando coa vida de tres mulleres e tentando poñerlle lume a un fermoso pazo que noutrora fora residencia dun senador da Primeira República. Unha daquelas mulleres era María Docampo Ramos, acompañante circunstancial de Castelao en Nova York. A súa historia está aínda por escribir, pero seguramente nunca chegaremos a saber todo canto quixeramos sobre a peripecia vital dunha moza sobre a que se teñen tecido lendas cunha certa nostalxia nacional.
 
Se a peripecia vital, profesional, e mesmo afectiva, de María é cousa que convén a esa haxiografía nacional tan necesitada de mitos, a súa morte, e mesmo a peripecia vital de García Peña, é cousa que convén máis á escena, sobre todo a unha escena que non queira desvelar os misterios senón máis ben mostralos e agrandalos, para desespero do espectador. O personaxe configurado pola opinión pública a finais dos anos corenta, a partir daquel galán mexicano, foi obxecto de varios achegamentos, desde o cine, a novela, e a creación dramática, pois Euloxio R. Ruibal procura o misterio insondable dun home con sede de sangue no texto titulado O son da buguina, editado en 1999.
 
Pasados tantos anos, seguimos sen máis novas de Jalisco, malia diferentes tentativas de deitar un pouco de luz sobre un ser que para uns non deixa de ser un psicópata entolecido polos celos (hai quen di que Jorge Negrete intercedeu por el, e abandonou o cárcere da Coruña moito antes do que afirman os rexistros), mentres que para outros agocha lerias de espías e axencias internacionais.
 
Manuel Guede Oliva, en A función do tequila, tenta ofrecer unha resposta posible a aqueles feitos que conmocionaron a Coruña en 1948 e acabaron coa vida de María Docampo, e que se repetiron en 1976 en As Palmas, cando Jalisco asasina de novo, nesta ocasión á súa muller e á súa filla. Na fin, a pregunta que percorre o texto todo vai orientada na procura dun imposible pois, como nos lembra Edmund Peevy, un dos personaxes do texto, xa non é posible saber quén era en realidade María Docampo. O mesmo Guede admite, na capa do volume, que máis alá dos feitos obvios, por documentados,“queda por saber o resto. Practicamente todo”.
 
Guede converte a García Peña en axente da CIA, e ao facelo, a figura de María cobra unha dimensión enorme, aquela que máis convén a esa haxiografía nacional que nalgún momento quixo facer de Castealo un militante da Terceira Internacional, esquecendo todo canto deixou escrito no seu Diario. A historia deses misterios, que colle a forma dun informe a varias voces, vaise debullando nun longo diálogo, no que García Peña, internado nun Psiquiátrico, apura as súas últimas horas de vida, acompañado de Edmund, vello compañeiro de Axencia, entre grolos de tequila e unha presada de barbitúricos.
 
Esas horas últimas dun personaxe tan atractivo como elemento dramático, o criminal sempre ten máis pulo que a vítima, serven para aumentar os “dominios neboentos” que agochan a figura dunha muller que un día apareceu sorrindo cabo de Castelao en Central Park. Unha historia aínda por facer, que, con todo, algún día ha de chegarnos, para desvelar, en efecto, entre outras cosas, o perfil exacto do seu asasino e as razóns profundas do seu asasinato, pero, sobre todo, para responder esa pregunta recorrente, quen foi María Docampo?

Mulleres na néboa

Manuel Guede Oliva comezou a súa andaina teatral nos tempos de Ribadavia, con aqueles grupos de Ourense que tanto fixeron polo teatro independente, ora con Histrión 70, ora coa Agrupación Auriense. Tamén en Ribadavia presentou os seus primeiros textos ao Concurso Abrente, no que acadaría algún accésit e algunha mención do xurado. Logo viría Caritel, compañía na que se forxaron varias carreiras de éxito, e desde 1991 a 2005 pasou a dirixir o Centro Dramático Galego, onde desenvolve un traballo moi meritorio, sobre todo no plano do desenvolvemento institucional da compañía, para a que consigue a apertura do Salón Teatro como sede propia.
 
Entrementres continúa co seu labor no eido da poesía e no da narrativa, ao tempo que realiza versións e adaptacións con textos de Molière, Shakespeare, Ibsen, Camus ou Aristófanes, traballo no que destaca a súa loita por lle dar á nosa lingua relanzos de nobreza. En 2006 gañou o premio Álvaro Cunqueiro para textos dramáticos con O caso Otero, e cinco anos despois, en 2011, gaña o Premio Rafael Dieste con este texto que vimos presentar. Son, curiosamente, dous textos que, demorando en circunstancias e pretextos moi diversos, queren enfrontar misterios que agochan segredos íntimos de dúas mulleres notables, perdidas por sempre na néboa.

O da foto é J. Negrete... Por aí, por aí hai que indagar

No hay comentarios: