maderne / crítica literaria e teatral... E POLÍTICA

un espazo para partillar críticas, comentarios, reseñas e outros documentos sobre literatura, teatro, arte, cultura..., amenizado por Manuel F. Vieites




viernes, 30 de abril de 2010

teatro do atlántico en Yalta

A procura do amor…, nas tundras da desolación

MF Vieites

Crónica publicada en Faro da Cultura

A tundra é una extensión ampla e aberta, unha terra chá poboada de liques e arbustos que ocupa boa parte da zona que se sitúa cabo do ártico, o que fai que o terreo estea practicamente xeado, conformando iso que se denomina “permafrost”. É un territorio desolado, poboado apenas e no que habitan animais, algúns humanos, que levan unha vida dura, en constante loita pola supervivencia. É unha terra que ten a súa propia fermosura, pero que provoca unha tristura infinda, derivada da sensación de soidade extrema que cabe sentir ante unha natureza salvaxe e primixenia.

Ás veces as paisaxes emocionais dos humanos semellan tundras, espazos inhóspitos nos que habitan persoas para as que non existe outra posibilidade que soñar cun encontro que nunca dá chegado, co milagre dun amor sempre imposible. Algunhas obras dramáticas de Anton Chekhov, como aquela que titulara As tres irmás, mostran esas mesmas soidades que alimentan soños que acaban por provocar esa tristura infinda que nos acompañará por sempre, como unha doce maldición.

Teatro do Atlántico percorre estes días Galicia cun espectáculo que segue a pauta doutras propostas anteriores, como A bombilla máxica, ou A raíña da beleza de Leenane. A escena poboase de persoas que van perdendo as ilusións e as expectativas diante da negación permanente que a realidade impón. Todo se torna po, fumo ou simple aire, todo se derruba e afunde apenas formulado. Unha nova proposta que invita á reflexión, pois deixa ese pouso amargo a que saben as desgrazas, mesmo que sexan alleas. Un pouso especialmente amargo pensando en que o que a escena nos mostra non é máis que unha sorte de espello no que mirar as nosas propias expectativas, soños e miserias. A nosa propia procura.

Nesta ocasión Teatro do Atlántico ofrécenos dous espectáculos que comparten esa mirada melancólica diante dun futuro que xamais vai ser, e esa visión aceda dun pasado que non foi e dun presente que tampouco non é moita cousa. O xogo de Yalta ofrece un romance imaxinado entre dúas persoas que, cada unha á súa maneira, necesitan amor, mesmo que sexan xogos inventados, porque mentres dura o soño a ansiedade descansa. A parella imaxina un xogo que moitos imaxinan, cheo de sobresaltos e sorpresas, de encontros e de ausencias. Afterplay mostra o proceso por medio do que as persoas se van despoxando das diferentes fabulacións coas que se crean as identidades e se van aloumiñando ilusións. Ao final só queda un esqueleto roto. Unha procura frustrada.

Magnífica a escenografía de Rodrigo Roel, e moi acertada a iluminación de Xulio Lago. O primeiro combina moi poucos elementos para crear un espazo case baleiro, o mundo polo que transitan as pantasmas. O segundo anda á procura do claroscuro que ilustra a condición dos personaxes. Excelente o traballo interpretativo das dúas actrices e dos dous actores, que situados nunha clave realista ofrecen unha adecuada encarnación dos doentes por medio da voz, do movemento, do xesto. Cada quen ten momentos especialmente brillantes. Destacaría a naturalidade de Damián Contreras, a xestualidade de Gonzalo Uriarte, a presenza enorme de María Barcala, a luminosidade de Victoria Pérez… Logran que semelle simple o que en realidade é moi complexo, pois a estética realista é certamente difícil. Como complemento o piano de Xavier Constenla, que acompaña tránsitos e transicións, e o vestiario de época de Susa Porto, que realza o conxunto.

De novo Xulio Lago nos ofrece un exercicio de rigor no traballo de dirección de escena. Debemos insistir en que non é nada doado traballar nesta clave realista, na que o texto é tan importante, pero tamén o son os ritmos e o xogo escénico, a partitura de cada un dos intérpretes, para lograr un equilibrio adecuado, para facer que ese “tranche de vie” o sexa realmente. É unha magoa que un espectáculo destas características pase polas cidades nunha xira case clandestina, pois estamos seguros de estar ante un espectáculo cun enorme potencial para medrar e para facer medrar os públicos, en número e saber teatral. En efecto, un espectáculo para aprender, sobre todo para os nada teñen que aprender.

Brian Friel

Autor irlandés de relevo internacional, Friel ten publicado unha boa presada de obras que destacan pola súa variedade temática e formal. Hai algúns textos especialmente interesantes como Faith Healer, de 1979, na que se combinan catro monólogos cos que se conta a vida dun curandeiro chamado Francis Hardy. Antes escribira The Freedom of the City, que recrea os acontecementos tráxicos que se viven en Irlanda do Norte cos enfrontamentos entre os republicanos irlandeses e o Exército británico en xaneiro de 1972. Cómpre destacar igualmente Translations, outra obra emblemática que considera aspectos varios no longo proceso de deturpación da identidade cultural e lingüística da nación gaélica por man do Imperio Británico.

Unha das súas obras máis famosas vai ser Philadelphia Here I Come, na que recrea as horas previas á partida para América dun mozote irlandés que, como tantos outros antes, busca horizontes novos pero sempre deixa atrás contas vellas. De novo aparece a cuestión das esperanzas frustradas, que tanto pouso deixou nun pobo especialmente castigado pola historia. Esa mesma era a temática central dunha peza como Dancing at Lughnasa, que en Galicia presentou hai anos Espello Cóncavo co título de Bailando en verán. Foi aquel un espectáculo ben fiado, que mostraba o esmorecer dos soños de tres irmás que sentían como un verán fermoso se transformaba en inverno permanente. Sempre as tundras da desolación. En Yalta, como en Irlanda, como en Galicia.

No hay comentarios: