maderne / crítica literaria e teatral... E POLÍTICA

un espazo para partillar críticas, comentarios, reseñas e outros documentos sobre literatura, teatro, arte, cultura..., POLÍTICA, amenizado por MV García

reproducidas na lingua en que foron escritas, sen máis


viernes, 31 de diciembre de 2010

Enter, Santiago Cortegoso

De caivancas e cocidos

Dúas pezas de Santiago Cortegoso

MV García





Traballo publicado en Faro da Cultura, Faro de Vigo, a foto é dun espectaculo da compañía TG Stan 

Houbo un tempo no que en Galicia se volveron habitar casas que foran abandonadas pola fuxida das persoas na procura dun futuro mellor, que daquela se imaxinaba lonxe da dureza da vida que levaran xeracións de labregos. Naquela altura dos primeiros setenta, a volta ao campo supoñía unha fuxida da cidade e dun modo de vida que se rexeitaba. Esa fuxida ou renuncia veuse mantendo ao longo de todos estes anos, de igual maneira que aumentaron de forma considerable as persoas que deciden dedicar unha parte da súa vida a traballar nalgunha desas organizacións que promove accións de apoio a colectivos diversos en países do que se vén denominando terceiro mundo. As razóns que alentan fuxidas e compromisos son moi diversas, en moitos casos evidentes, noutros inconfesables.

Con todo iso se prepara 0,7% Molotov, o cóctel co que Santiago Cortegoso gaña en 2009 o Premio Rafael Dieste de literatura dramática, que convoca a Deputación da Coruña. A peza, en efecto, pode ser considerada como unha mestura de diferentes técnicas, motivos e liñas para imaxinar e contar, que non facer, o drama. Diferentes poéticas que se abeiran a unha lectura aceda da realidade, e que mostran maneiras diversas de tratamento dunha materia dramática que incorpora fragmentos dun fondo pesimismo. Velaí o caso de tantas persoas brancas que alimentan tantos estómagos negros para manter a conciencia tranquila e a alma lavada fronte aos ollos grandes e negros, deses nenos e nenas de cor negra que nos miran, metendo o dedo na chaga da nosa conciencia chea de negrume. 

A peza recolle momentos da existencia dun home de 47 anos que vive retirado e solitario, fuxido dunha carreira de éxito, nas caivancas do Sil cultivando viño, e unha moza cooperante e solidaria que busca naquelas alturas un lugar no que pasar un tempo e meditar sobre o seu presente. O traballo na viña, as noites cálidas de setembro, co ceo limpo e cheo de estrelas, abondan para facer un cóctel no que o viño vai ser o ingrediente último; un cóctel que fai que o fluxo da conciencia abrolle con forza mostrándonos o máis intimo deses dous seres que procuran unha razón para seguir a camiñar polos vieiros da vida, quizais como simples animais sen máis acubillo que os agochos entre as pedras. De novo a metáfora da volta definitiva á natureza, ao noso ser máis animal e salvaxe.

Tamén se sente con forza a pegada enorme diso que se vén denominando “postdrama”, e que en Galicia prende na obra de autores coma Miguel Sande Corral, mediados os ostenta, ou Xesús Pisón, mediados os noventa. Aquí tamén se invocan eses monólogos a modo de confesión ou reconto da memoria, esas salmodias e recitados, neste caso verdadeiras arengas, que lle son tan propios a un xénero que nega ao actor, que nega ao personaxe, e que se abandona na simple emisión da vivencia, da experiencia, sen outro dramatismo que o que poidan conter as palabras ou as accións que na escena queiran facer os seus transeúntes. Pero tamén hai diálogos, os de sempre, só que tinguidos dunha marcada procura da elipse, da polisemia dos significantes.

A obra vai dividida en tres partes: contrato, consumo e vento. Cada unha delas transita entre os espazos exterior e interior, desde os que se produce esoutro tránsito que nos leva ao interior das conciencias e das vivencias que tanto Él como Ela van debullando, o que nos acaba por mostrar unha visión fugaz do seu ser máis intimo, ben semellante aos abismos que configura a orografía do canon do Sil, alí onde a agricultura se converte, certamente, en cousa heroica. Unha peza aberta, como a medio facer, que abre moitas interrogantes, preguntas a respecto da vida e do seu porque, mesmo da literatura. A caivanca, nesa dirección, non deixa de ser unha metáfora de moitas cousas, do que son os personaxes e do que o texto quere ser, texto que vai precedido dun prólogo do profesor da Universidade de Santiago, Manuel García Martínez.

O xantar derradeiro

O segundo texto ten outra cerna e ofrece outros resultados. Neste caso asistimos a unha transposición do vello drama do Rei Lear, o de Shakespeare, a un restaurante familiar, cando o dono, un vello cociñeiro, roído polo mal, cede o seu posto a dúas das súas fillas, expulsando da casa a aquela que se atreve a sinalar que aquel cocido co que as agasalla no derradeiro xantar por el amañado, xa non é o que adoitaba ser. Cordelia é o nome desa terceira filla que fai da verdade a mellor mostra de amor.

O demais é ben doado de imaxinar, só que, en vez de loitar por un reino, as tres fillas loitan por outras cousas: polo amor, polo diñeiro, por un pouco de cariño, por manter vivo o negocio familiar, por levar outra vida lonxe da tiranía paterna. Polo medio, amores e rancores, segredos e medias verdades, todo para cociñar un drama común de xentes do común, que tal vez teña acontecido en calquera deses restaurantes que onte foron casa de xantar (fermosa denominación) e hoxe mostran letreiro de calquera nova franquía de comida rápida. Remata a peza co xantar derradeiro da familia, un cocido arrequecido con herbas de ribeira para poñer un digno fin á dinastía.

No hay comentarios: